Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği (GABB) ile Van Belediyesi tarafından 4-5 Şubat tarihleri arasında Van'da düzenlenen Van Deprem Çalıştayı'nın sonuç bildirgesi açıklandı.

 Sonuç bildirgesinde; kent halkının talep, ihtiyaç ve beklentilerinin yeniden yapılanma çalışmalarının odağında yer alması gerekliliğine vurgu yapıldı.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği (GABB) ile Van Belediyesi tarafından 4-5 Şubat tarihleri arasında Van'da düzenlenen Van Deprem Çalıştayı sonuç bildirgesi açıklandı. Afet yönetimi konusunda Türkiye ve farklı ülkelerde yaşanan deneyimlerin yanı sıra, depremden etkilenen kentin, sosyal ve teknik alt yapısının yeniden yapılandırılması ile ilgili yaşanmakta olan sorunların çözümü ve izlenmesi gereken yöntem üzerine tartışmaların yapıldığı çalıştayın sonuç bildirgesinde tüm tartışılan konularla ilgili ulaşılan sonuçlarla ilgili bilgi sunuldu.

VAN'DA YEREL POTANSİYEL EN İYİ ŞEKİLDE KULLANILMALI
Bildirgede, kentin yeniden yapılandırılması ve yeni kent hayali şu ifadelerle dile getirildi: "Afet sonrası kentin yeniden yapılandırılmasında, içinde bulunduğu bölgenin merkezi olma misyonunu üstlenmiş, ekonomik katkı sunarak bölgesinin gelişiminde rol oynayan, tüm yaşayanları ve kurumlarıyla afetlere karşı güçlü ve hazır kılınmış, başta turizm olmak üzere yerel potansiyellerini en iyi şekilde kullanan, güvenli, planlı, kimlikli, geçmişten gelen medeniyet beşiği olma özelliğini kent planlarına yansıtmış, yeni bir Van kenti oluşturmak temel hedef olmalıdır. Kentin yeniden yapılandırılmasında katılımcı, çevre, ekonomi ve barınma koşulları açısından sürdürülebilir bir yaşam çevresinin oluşturulması öncelikli planlama ve katılımcı yönetim anlayışının esas alınması gerekir. Kentin yeniden yapılanma stratejileri, içinde yer aldığı bölge kapsamında ele alınmalı, bölgesi içinde bir merkez haline gelebilmesi için ekonomik ve toplumsal ilişkiler ve komşu ülkelerle ticari ve turizm ilişkileri dikkate alınarak bölgesel planlama yapılmalıdır. Planlama merkezi idare ile yerel idare işbirliğinde yapılmalı ve bu işbirliği bir protokole bağlanmalıdır."

Bildirgede, planlama çalışmalarının merkezi idare tarafından gerçekleştirilmesi, yerel idarenin destek vermesi, merkezi idare ile yerel idare yetkilerinin paylaşılması gerekliliğine değinildi. Bildirgede ayrıca, şu görüşlere yer verildi: "Yetki paylaşımında merkezi idarenin rolü yönlendirme, kaynak sağlama ve bürokratik işlemleri hızlandırma olmalı; yerel idarenin ise, yeniden planlama çalışmalarında özerk olarak kararlarını almalı ve çalışmaları denetlemelidir. Yapılacak protokolde bunlara yer verilmelidir.

Yeniden planlamanın düzenlenmesi ve izlenmesi için ilgili uzmanlardan oluşan bir kurul oluşturulmalıdır. Oluşturulacak Düzenleme ve İzleme Kurulu'nda belediye ve üniversiteler, meslek odaları gibi yerel kurumların da yer alması gerektiği vurgulanmıştır. Teknik şartnamelerin hazırlanması ve denetiminin düzenleme ve izleme kurulunca yapılması önerilmiştir. Kentin sosyal dokusu ve kültürüne uygun planlama yapılmalı, merkez ile yerelin rol alacağı mekanizmalar doğru oluşturulmalıdır. Yeni planlamanın mevcut planla entegrasyonu sağlanmalıdır"

Yayınlanan sonuç bildirgesindeki öneri ve kararlar ise şu şekilde açıklandı: "Yapı performans raporlarının hazırlanması için jeolojik etütlerin hızla ve öncelikle tamamlanması gerekmektedir. Merkezi kurumlarca planlanan tüm çalışmalar, ön etüt aşamasında belediye ile paylaşılarak koordine edilmelidir. Deprem öncesi izin verilen plan tadilatı işlemleri iptal edilmelidir. Gözlemsel yapılan çalışmalarda az hasarlı binalar için performans raporları istenmelidir. Belediye performans raporlarını deprem yönetmeliğine göre istemelidir. İnşaat Mühendisleri Odası performans raporlarının hazırlanması konusunda görev üstlenmelidir."

Bildirgede, bölgede ve kentte ciddi boyutlarda ruhsatsız yapılaşmanın söz konusu olduğu belirtilerek şu ifadeler kullanıldı: "Ruhsatsız hasarlı yapıların hasarlarının giderilmesi noktasında kamu desteğinden mahrum kalması bölge ölçeğinde son derece ciddi bir sosyal ve ekonomik sorun olarak gündemdedir. Ruhsatsız orta hasarlı yapılarda güçlendirme işlemlerinde geçici çözüm yerine uzun vadeli bir çözüm ve bütünlüklü bir bakış açısı ile ele alınmalıdır. Bu yapılarda güçlendirme işlemi yapılması yerine yapılar yıkılmalı, hasar tespitleri merkezi idare tarafından yapıldığından dolayı merkezi idare bu duruma çözüm üretmelidir. Belediye tarafından orta hasarlı ve ruhsatsız yapılara güçlendirme izni verilmemelidir."

Bildirgede, Van ilinin tüm yaşayanları ve kurumlarıyla afetlere karşı güçlü ve hazır olması gerektiği belirtilerek şöyle denildi: "Bu çerçevede, kriz yönetiminden risk yönetimine geçilmesi gerekir. Kısa, orta ve uzun vadede önlem alınmalı, strateji ve eylemler saptanmalıdır. Kent, her ölçek ve kapsamdaki risklerle baş edilebilecek düzeye getirilmelidir. Acil durum tesislerinin yerleri belirlenmeli, bunlar, haritalarda gösterilmelidir. Semt ve mahalle odaklı yerel afet yönetim birimleri örgütlenmelidir.

Her düzeyde ve birimde afet eğitimleri verilmelidir. Afet sonrası ilk yardım, bilgi toplama ve dağıtma sistemi kurulmalıdır. Park ve açık hava tesisleri sadece rekreasyon alanları olarak değil, aynı zamanda afet anında kullanılacak rezerv alanlar olarak düzenlenmelidir. Kentin yeniden yapılandırılmasında katılım, sürdürülebilirlik, çevre ve konut şartlarına adil erişebilirlik sağlanmalı ve kurumlar sorumluluk almalıdır."

Bildirgede, kentteki üniversitede yapı ve malzeme analizi ile ilgili laboratuvar kurularak ileride oluşabilecek bir afette üniversitenin afet yönetimi sürecine dahil olması ve hasar tespitlerinde görev alması gerektiği belirtildi.
Hasar tespiti uygulamalarının üniversitelerin eğitim programlarında yer alması gerektiği belirtilerek şu konulara dikakt çekildi: "Hasar tespiti ve geçici barınma uygulamaları birbirinden ayrılmalıdır. Hasar tespiti ile kullanılabilirlik kriteri birbirinden ayrılmalıdır. Hasar tespitinde standart bir uygulama olmalıdır. DASK hasar tespiti sürecine dahil edilmelidir. Hasar tespiti konusunda sadece inşaat mühendisleri, üniversitelerin inşaat fakülteleri ve TMMMOB İnşaat Mühendisleri Odası ve şubeleri rol almalıdır. Hasar tespitinde uzmanlığın alınması için inşaat mühendislerine ifd önerilmiştir. Kentin sosyyönelik sertifika programları düzenlenmelidir. Bu alan bir alt uzmanlık dalı olarak görülmelidir. Özellikle yerelde çalışan mühendislerce tespit çalışmalarının yürütülmesine öncelik verilmeli ve imkan sağlanmalıdır. Olası depremlerde yıkımın en azla atlatılması için ilgili kurumlar Van'ın jeolojik incelemelerini yeniden değerlendirerek, deprem risk haritasında kentin 1. derece deprem bölgesi ilan edilmesi için gerekli çalışma başlatılmalıdır. Beton santrallerinin TSE raporları olmalıdır ve bu santraller ilgili kurumlarca denetlenmelidir. Depremlerde yıkımın azaltılması için binaların inşasında kullanılan malzeme seçimlerinin deprem bölgesine uygun seçilmesi, malzemelerin sertifikalara bağlanması; kullanımın yaygınlaşması için ilgili idare, kurum ve mesleki odalarınca denetlenmelidir."

Bildirgenin sonunda ise, Van kentinin yeniden yapılanma süreci, geniş katılımlı ve toplum odaklı bir kurgu içinde gerçekleştirilmesi gerektiğine işaret edildi. Kent halkının talep, ihtiyaç ve beklentilerinin yeniden yapılanma çalışmalarının odağında yer aldığı belirtilerek şöyle denildi: "Kentin yeniden inşası ve kentleşme sorunlarının çözümünde bu deprem fırsata dönüştürülmelidir. Afet yönetiminden risk yönetimine geçilmesi için bu bildirgede belirtilen konular ilgili kurum ve kuruluşlarca dikkate alınmalıdır. Yeniden yapılandırma çalışmaları, olası yeni riskleri engellemek, ekonomik çöküntüyü durdurmak, toplumsal travmaları en aza indirgemek, umutsuzluk, kaygı ve güvensizlik duygularını bertaraf etmek gibi fiziksel, ekonomik ve sosyal yıkımla mücadele stratejilerini içinde barındırmalıdır."